Fshati kroat Velo Grablje në ishullin e Hvarit, i njohur dikur si “fshati i milionerëve” për shkak të prodhimit fitimprurës të livandës (bimë aromatike dhe mjekësore), sot numëron vetëm 20 banorë, duke shënuar një rënie prej 96 për qind të popullsisë brenda një shekulli.

Historia e suksesit ekonomik të fshatit nisi në fund të viteve të njëzetë të shekullit të kaluar, kur banori vendas Bartul Tomiçiq nisi kultivimin e livandës dhe prodhimin e vajit esencial si alternativë ndaj krizës që përfshiu vreshtat lokale.

Qendra e prodhimit ishte Velo Grablje. Në mesin do shekullit të 20-të, livanda sillte aq shumë të ardhura të mira, saqë banorët e fshatit ishin ndër më të pasurit në ishull, prandaj vendi mori poreofkën “fshati i milionerëve”.

Për shkak të klimës ideale, ky aktivitet mori hov të madh dhe rreth mesit të shekullit të 20-të i shndërroi banorët e zonës në ndër më të pasurit në ishull, duke e pozicionuar Hvarin deri në vitet 1970 si një nga pikat më të rëndësishme të livandës në Mesdhe. Rënia e mëvonshme e çmimeve të blerjes, emigrimi i të rinjve drejt kontinentit dhe zjarret që shkatërruan plantacionet sollën braktisjen graduale të fshatit, ku në periudhat më të vështira mbetën vetëm shtatë banorë të përhershëm. Sot, ky lokalitet me arkitekturë autentike guri po përjeton një lloj rilindjeje përmes turizmit kulturor dhe ruajtjes së traditës, ku pika kryesore e investimit mbetet “Festivali i Livandës” që organizohet çdo fillim korriku, raporton Bizportal.

Nëse ju duket se mushkonjat ju zgjedhin gjithmonë ju si objektivin e tyre kryesor, shkenca ka një shpjegim. Studiuesit kanë zbuluar se këto insekte nuk pickojnë rastësisht, por udhëhiqen nga një kombinim faktorësh biologjikë dhe kimikë që ndryshojnë nga një person te tjetri.

Sipas ekspertëve, mushkonjat tërhiqen kryesisht nga dioksidi i karbonit që nxjerrim gjatë frymëmarrjes, aroma e trupit, temperatura e lëkurës dhe lagështia. Vetëm mushkonjat femra pickojnë njerëzit, pasi kanë nevojë për gjak për procesin e riprodhimit.

Shkencëtarët shpjegojnë se dioksidi i karbonit është sinjali i parë që i orienton mushkonjat drejt njeriut. Kur afrohen më shumë, ato fillojnë të dallojnë aromat e veçanta të trupit, të cilat mund ta bëjnë një person më tërheqës se një tjetër.

Ndryshe nga sa besohet gjerësisht, nuk ka prova të forta shkencore që mushkonjat preferojnë lloje të caktuara gjaku. Po ashtu, nuk është vërtetuar se ngjyra e syve, flokëve apo e lëkurës ndikon drejtpërdrejt në pickimet e tyre.

Në qendër të vëmendjes së studiuesve është mikrobioma e lëkurës, e cila prodhon qindra përbërje kimike të ndryshme. Disa prej tyre rezultojnë veçanërisht tërheqëse për mushkonjat.

Një studim i fundit identifikoi një substancë të quajtur “1-okten-3-ol”, e njohur edhe si “alkooli i kërpudhave”, e cila prodhohet nga zbërthimi i sebumit të lëkurës. Personat që prodhonin sasi më të mëdha të kësaj substance rezultuan më tërheqës për mushkonjat.

Ekspertët kanë zbuluar gjithashtu se konsumimi i birrës rrit rrezikun e pickimit. Birra rrit temperaturën e trupit, sasinë e dioksidit të karbonit të nxjerrë dhe ndryshon aromën e lëkurës, duke e bërë një person më të dukshëm për insektet.

Një studim i kryer në Holandë me 465 pjesëmarrës tregoi se personat që kishin konsumuar birrë gjatë 24 orëve të fundit ishin rreth 35 për qind më tërheqës për mushkonjat krahasuar me ata që nuk kishin konsumuar alkool.

Studiuesit paralajmërojnë se kuptimi i këtyre mekanizmave po bëhet gjithnjë e më i rëndësishëm, pasi ndryshimet klimatike po favorizojnë përhapjen e llojeve të mushkonjave që transmetojnë sëmundje të rrezikshme si malaria, dengue dhe chikungunya.

Për t’u mbrojtur, ekspertët rekomandojnë përdorimin e repelentëve, veshjen e rrobave që mbulojnë trupin, përdorimin e rrjetave kundër mushkonjave dhe kufizimin e konsumit të alkoolit gjatë periudhave me prani të lartë të insekteve.

rincesha Mette-Marit i është nënshtruar me sukses një transplanti të mushkërive në spitalin Rikshospitalet në Oslo, sipas njoftimit të bërë nga familja mbretërore norvegjeze.

Princesha 52-vjeçare ishte diagnostikuar në vitin 2018 me Pulmonary fibrosis, një sëmundje progresive që shkakton dëmtim të indit të mushkërive dhe vështirësi të vazhdueshme në frymëmarrje. Gjendja e saj shëndetësore ishte përkeqësuar gjatë muajve të fundit, duke bërë që transplanti të konsiderohej i domosdoshëm nga ekipi mjekësor.

Sipas mjekëve, ndërhyrja kirurgjikale ka rezultuar e suksesshme dhe princesha po rikuperohet nën kujdesin e specialistëve. Ajo pritet të qëndrojë për disa javë në spital, ku do t’i nënshtrohet monitorimit të vazhdueshëm dhe përshtatjes së trajtimit pas transplantit.

Në deklaratën zyrtare, familja mbretërore bëri të ditur se kjo periudhë rikuperimi është pjesë normale e procesit për pacientët që i nënshtrohen një procedure të tillë.

Ndërkohë, bashkëshorti i saj, Haakon Magnus, ka reduktuar angazhimet publike për të qenë pranë princeshës gjatë fazës së shërimit. Sipas burimeve zyrtare, informacione të reja për gjendjen e saj do të publikohen pasi ajo të largohet nga spitali.

Lajmi vjen në një periudhë të ndjeshme për familjen mbretërore norvegjeze, e cila gjatë muajve të fundit është përballur me vëmendje të shtuar mediatike për çështje të ndryshme familjare dhe publike.

Pavarësisht sfidave, njoftimi për suksesin e operacionit është pritur me lehtësim nga publiku norvegjez, ndërsa shumë qytetarë dhe mbështetës të familjes mbretërore kanë dërguar mesazhe urimi për një rikuperim të shpejtë të princeshës.