Shkaku kryesor që më 18 maj 2025 la pa rrymë gjysmën e Maqedonisë së Veriut ishte operimi i sistemit të transmetimit mbi kufijtë e përcaktuar të tensionit (mbi 420 kV). Kjo gjendje e mbingarkesës së tensionit çoi në shkëputjen e të gjithë transformatorëve 400/110 kV, duke izoluar rrjetin 110 kV nga ai 400 kV dhe duke shkaktuar kolapsin total të furnizimit me energji në nivelin e shpërndarjes. Edhe pse autoritetet kompetente e kishin identifikuar më herët rrezikun dhe kishin ndërmarrë disa masa parandaluese, ato nuk rezultuan të mjaftueshme për të shmangur incidentin. Ky është konstatimi i Raportit përfundimtar të Panelit të Ekspertëve të ENTSO-E.

Sipas raportit, shkaku kryesor i humbjes së rrymës ishte operimi i sistemit të transmetimit mbi kufijtë e përcaktuar të tensionit (mbi 420 kV). Kjo gjendje e mbingarkesës së tensionit çoi në shkëputjen e të gjithë transformatorëve 400/110 kV, duke izoluar rrjetin 110 kV nga ai 400 kV dhe duke shkaktuar kolapsin total të furnizimit me energji në nivelin e shpërndarjes.

“Hetimi arrin në përfundimin se ndërprerja e energjisë erdhi si pasojë e funksionimit të sistemit të transmetimit në Maqedoninë e Veriut mbi kufijtë e përcaktuar të tensionit prej 420 kV. Kjo situatë mbitensionesh çoi në ndërprerjen e të gjithë transformatorëve 400/110 kV, duke rezultuar në ndarjen e rrjetit 400 kV nga rrjeti 110 kV dhe duke shkaktuar ndërprerjen në Maqedoninë e Veriut”, thuhet në raport.

Gjatë incidentit, rrjeti 400 kV mbeti funksional, ndërsa ndërprerja preku vetëm sistemin 110 kV, ku është e lidhur konsumi kryesor. Sistemi i transmetimit në vend u rikuperua brenda disa orësh pas aktivizimit të planit të restaurimit nga operatori i sistemit (MEPSO).

“Incidenti është klasifikuar si një ngjarje e shkallës 3 – niveli më i lartë i ashpërsisë sipas metodologjisë së Shkallës së Klasifikimit të Incidenteve (ICS).2 Si pasojë, në përputhje me të njëjtin kuadër ligjor, u krijua një Panel Ekspertësh dhe filloi hetimin e incidentit më 10 korrik 2025, me qëllim dorëzimin e një raporti faktik të ndjekur nga raporti përfundimtar”, thuhet më tej në raport.

Raporti thekson se situata e mbingarkesës me tension nuk ishte e papritur. MEPSO kishte identifikuar më herët rrezikun e mbitensioneve gjatë periudhave të ngarkesës së ulët (pranverë dhe vjeshtë) dhe kishte ndërmarrë disa masa parandaluese, si optimizimi i mbrojtjeve të transformatorëve dhe shkëputja e një linje 400 kV. Megjithatë, këto masa nuk ishin të mjaftueshme për të parandaluar incidentin.

Një element i rëndësishëm i analizës është fakti se në kushtet e konsumit të ulët dhe rrjedhave të kufizuara të energjisë, rrjeti përjeton rritje të tensionit për shkak të injektimit të fuqisë reaktive, duke e bërë sistemin më të paqëndrueshëm.

Raporti gjithashtu thekson se, në nivel rajonal, sistemi i Evropës Juglindore ishte në gjendje të përgjithshme të sigurt para incidentit, sipas analizave të RCC-ve dhe operatorëve rajonalë. Megjithatë, u identifikua një devijim kritik: parashikimi tregonte se të gjitha nyjet 400 kV në zonën e MEPSO-s do të tejkalonin kufijtë e lejuar të tensionit operacional, gjë që përbënte sinjal të hershëm të rrezikut.

Një problem shtesë ishte mungesa e disa të dhënave operacionale në kohë reale, për shkak të dështimit të sistemit SCADA historik në MEPSO, gjë që e vështirësoi analizën e plotë të situatës gjatë incidentit.

Në përfundim, Paneli i Ekspertëve jep disa rekomandime kyçe:

• forcim të kontrollit të tensionit në nivel kombëtar dhe rajonal,
• koordinim më të ngushtë midis TSOs, RCC-ve dhe operatorëve të shpërndarjes,
• përmirësim të shkëmbimit të të dhënave operacionale në kohë reale,
• dhe harmonizim të standardeve të menaxhimit të fuqisë reaktive në Evropën Juglindore.

Ky incident tregon se stabiliteti i sistemeve moderne elektroenergjetike nuk varet vetëm nga kapaciteti i prodhimit, por nga menaxhimi i saktë i tensionit dhe koordinimi ndërkufitar i rrjetit. Për Maqedoninë e Veriut dhe rajonin, ai shërben si një paralajmërim i qartë për rëndësinë e rritjes së reziliencës së infrastrukturës energjetike dhe forcimit të bashkëpunimit evropian.