Lajme

Tre shtylla për rritjen e standardit të jetesës në Maqedoninë e Veriut

Shkruan Ardit Shaqiri

Maqedonia e Veriut meriton një ekonomi që shërben çdo qytetar, një ekonomi që rritet jo vetëm me shifra në letër, por që ndjehet si përmirësim real i jetesës në çdo familje. Rruga drejt këtij qëllimi kërkon vizion të qartë dhe veprim të vendosur mbi tre shtylla themelore dhe të ndërlidhura: politikë ekonomike e përgjegjshme, modernizim i thellë i arsimit dhe nxitje e fuqishme e prodhimit vendas.

Këto tri elemente, kur bashkëveprojnë krijojnë një sinergji që ndryshon rrjedhën: një arsim më i mirë prodhon fuqi punëtore të aftë për industri moderne; politika e përgjegjshme krijon besim dhe hapësirë për investime; dhe prodhimi vendas mban fitimin dhe punësimin brenda vendit.

1. Themeli: Politikë Ekonomike e Përgjegjshme

Një qeverisje e përgjegjshme me paratë publike është më shumë se kursim; është menaxhim strategjik për rritje afatgjatë. Ky themel ndërtohet mbi disa angazhime kyçe:

Investimet e Qëlluara: Përqendrimi i buxhetit në infrastrukturë kritike (rrugë, energjetikë, digjitalizim) që rrisin direkt konkurrueshmërinë e sektorit privat. Investimet duhet të jenë transparente dhe të shërbejnë për të mirën e përbashkët, jo interesat e veçanta.

Disiplina Fiskale dhe Besimi: Kontrollimi i kujdesshëm i deficitit dhe borxhit publik është jetik. Së bashku me këtë, është thelbësore lufta e pakompromis kundër korrupsionit dhe rritja e transparencës. Çdo denar i shpenzuar duhet të jetë i verifikueshme, vetëm kështu ndërtohet besimi i investitorëve dhe qytetarëve.

Mbështetja për Motorin e Punësimit: Bizneset e vogla dhe të mesme (NVM-të) dhe startup-et janë motori i punësimit. Ato kanë nevojë për më pak burokraci, procedura të thjeshta dhe instrumente financiare të favorshme (kredi, garancione bankare).

2. Inovacioni: Modernizimi i Arsimit

Në shekullin XXI, kapitali njerëzor është pasuria më e madhe e një kombi. Arsimi nuk mund të mbetet i ndarë nga nevojat e tregut; ai duhet të jetë një investim i vazhdueshëm.

Lidhja me Tregun e Punës: Programet mësimore duhet të përditësohen për të theksuar aftësitë digjitale, mendimin kritik, shkencat dhe aftësitë praktike (aftësitë e buta, komunikimi, puna në grup). Arsimi profesional dhe ai teknik duhet të forcohen si opsione tërheqëse dhe fitimprurëse.

Bashkëpunimi i Trefishtë: Duhet të institucionalizohet bashkëpunimi midis shkollave, universiteteve dhe komunitetit të biznesit përmes praktikave të detyrueshme dhe programeve të sipërmarrjes që përgatisin studentët për realitetin e punës.
Mësimi Gjatë Gjithë Jetës: Me ndryshimet e shpejta teknologjike, shteti duhet të ofrojë mbështetje për trajnimin e vazhdueshëm, rikualifikimin dhe zhvillimin e aftësive të punëtorëve, veçanërisht në sektorët në zhvillim ose në rënie.

3. Qëndrueshmëria: Nxitja e Prodhimit Vendas

Një vend nuk mund të ketë ekonomi të fortë nëse vetëm importon dhe konsumon. Forcimi i prodhimit vendas është thelbësor për të rritur vlerën e shtuar në vend dhe për të krijuar vende pune më të mirëpaguara.

Konkurrueshmëria dhe Inovacioni: Prodhuesit vendas kanë nevojë për lehtësime tatimore dhe instrumente financiare që mbështesin investimin në teknologji moderne, efikasitet energjetik dhe certifikim të cilësisë. Kjo është mënyra e vetme për t’u bërë konkurrues në tregjet rajonale dhe ndërkombëtare.

Simplifikimi Administrativ: Reduktimi i barrierave administrative, lejet e shpejta dhe shërbimet digjitale janë të domosdoshme. Koha e një biznesi është para.

Fuqia e Brendit “Made in Macedonia”: Duhet të mbështesim klasifikimin e bizneseve dhe të punojmë në një strategji të qartë marketingu dhe promovimi për produktet vendase, duke theksuar cilësinë, origjinën dhe qëndrueshmërinë.

Çfarë fitojnë qytetarët?

Përmes këtij trilogjie, qytetarët do të ndjejnë një rritje të punësimit me paga më të larta, do të kenë qasje në shërbime publike dhe infrastrukturë më të mira dhe, më e rëndësishmja, do të shohin më shumë mundësi për të rinjtë në shtëpi, duke ngadalësuar kështu emigrimin ekonomik dhe duke rritur qëndrueshmërinë ekonomike të vendit në kohë krizash.
Kjo nuk është një strategji për një mandat, por një plan afatgjatë për transformimin e Maqedonisë në një vend modern dhe konkurrues. Kërkesa jonë ndaj qeveritarëve dhe institucioneve nuk duhet të jetë për premtime boshe, por për hapa konkretë, të matshëm dhe të përgjegjshëm. Është detyra jonë kolektive si qytetarë, të kërkojmë transparencë, të mbështesim reformat në arsim dhe të blejmë prodhime vendase. Vetëm me veprime të përbashkëta mund të sigurojmë një të ardhme më të fortë dhe më dinjitoze.

Lajme

Alpinisti i vdekur në Majën e Titos është nga fshati Xhepçisht?!

Personi që humbi jetën sot në zonën e “Kodrës së Diellit”, përkatësisht në afërsi të Majës së Titos, mësohet se është nga fshati Xhepçisht i Komunës së Tetovës, mëson tetova1

Sipas informacioneve të para, bëhet fjalë për një person mbi 70-vjeç, i cili kishte dalë në zonën malore si alpinist. Për shkak të terrenit të vështirë dhe të paarritshëm me mjete të zakonshme, trupi i pajetë është transportuar me helikopter nga zona malore. Autoritetet pritet të japin më shumë detaje lidhur me rrethanat e ngjarjes./tetova1.mk

Lajme

Maran e la jashtë listës së Kombëtares, reagon Jasir Asani

Jasir Asani ishte një nga befasitë e trajnerit Maran, pasi mëngjarashi nuk ishte pjesë e listës me 29 futbollistë të grumbulluar për 4 ndeshjet e kombëtares në Ligën e Kombeve.

Këtë Asani nuk e ka “kapërdirë” dot dhe ka reaguar në rrjetet sociale. Asani ka “ironizuar”, me dy postime të bëra.

“Po rri urtë, se e di veten. Historia nuk harrohet kurrë. Më mirë të mos flas më…”, shkruan Jasir Asani në rrjetet sociale.

Lajme

Këto janë të dhënat që nuk duhet t’ia jepni ChatGPT-së

ChatGPT është bërë pjesë e përditshmërisë së shumë njerëzve, të cilët e përdorin për gjithçka, nga recetat dhe CV-të, deri te këshillat për shëndetin dhe problemet në punë.

Por përdorimi gjithnjë e më i madh i chatbotëve po ngre shqetësime te ekspertët e privatësisë, të cilët paralajmërojnë se disa informacione personale dhe konfidenciale nuk duhet të ndahen në bisedat me inteligjencën artificiale.

Sipas ekspertëve të cituar nga “HuffPost”, përdoruesit duhet të shmangin ndarjen e të dhënave që mund t’i identifikojnë drejtpërdrejt.

Të dhënat personale

Emri i plotë, adresa, numri i telefonit, numri personal, të dhënat e pasaportës, patentës apo dokumenteve të tjera zyrtare janë ndër informacionet që këshillohet të mos ndahen.

Ekspertët rekomandojnë që edhe para ngarkimit të një dokumenti për analizë të hiqen të dhënat që mund të identifikojnë personin.

Problemet dhe informacionet intime

Komunikimi natyral me chatbotët mund t’i bëjë përdoruesit të ndajnë histori familjare, probleme personale apo informacione intime.

Ekspertët paralajmërojnë se një chatbot nuk duhet trajtuar si psikolog, mjek apo avokat, pasi nuk ka të njëjtat detyrime profesionale dhe ligjore për konfidencialitet.

Dokumentet mjekësore
Raportet mjekësore dhe analizat laboratorike mund të përdoren për të marrë shpjegime nga inteligjenca artificiale, por këshillohet që paraprakisht të fshihen emri, datëlindja, numri personal dhe të dhënat e tjera identifikuese.
Informacionet e kompanisë

Raportet e brendshme, kontratat, të dhënat e klientëve, kodet burimore dhe dokumentet që mbrohen nga marrëveshjet e konfidencialitetit nuk duhet të ngarkohen pa autorizim.

Një veprim i tillë mund të krijojë probleme ligjore, kontraktuale ose rregullatore për punonjësin dhe kompaninë.

Të dhënat financiare

Numrat e llogarive bankare, të dhënat e kartave të kreditit, informacionet mbi investimet, të ardhurat dhe deklaratat tatimore janë gjithashtu informacione që duhet të mbahen larg chatbotëve.

Ekspertët këshillojnë përdoruesit të kontrollojnë cilësimet e privatësisë në platformat e inteligjencës artificiale dhe, kur është e mundur, të kufizojnë përdorimin e bisedave për trajnimin e modeleve.

Një alternativë është përdorimi i pseudonimeve ose përshkrimeve të përgjithshme në vend të emrave dhe të dhënave reale, duke i dhënë chatbotit kontekstin e nevojshëm pa ekspozuar informacionet personale apo konfidenciale.