Danimarka nga 1 janari 2027 do të vendosë një program të ri për punësimin e punëtorëve të huaj nga 16 vende jashtë Bashkimit Evropian.
Programi i ri, i quajtur “Skema e biznesit e bazuar në marrëveshjet kolektive”, do t’u mundësojë kompanive daneze të kualifikuara të punësojnë punëtorë nga: Shqipëria, Australia, Brazili, Britania e Madhe, India, Japonia, Kanadaja, Kina, Malajzia, Moldavia, SHBA-ja, Maqedonia e Veriut, Serbia, Singapori, Ukraina dhe Mali i Zi.

Para se të punësojë shtetas të huaj, kompania daneze duhet të marrë certifikatë nga Agjencia Daneze për Rekrutim Ndërkombëtar dhe Integrim (SIRI). Punëdhënësi duhet të ketë së paku dy vjet aktivitet dhe të ketë të paktën 10 punonjës të përhershëm me orar të plotë në Danimarkë.

Kompania duhet gjithashtu të ketë një marrëveshje kolektive të përshtatshme, certifikatë nga Administrata Daneze e Biznesit dhe të mos ketë pasur shkelje të rënda të ligjit të punës, urdhra nga autoritetet apo gjoba të fundit për mosrespektim të pagesave ndaj punëtorëve të huaj.

Certifikata e parë do të jetë e vlefshme për tre vjet, ndërsa më pas mund të zgjatet në katër vjet.

Sa do të jetë paga?

Paga minimale vjetore për punëtorët që do të punësohen përmes kësaj skeme do të jetë 322.000 korona daneze, ose rreth 43.000 euro në vit.

Kjo është dukshëm më e ulët se pragu i skemës ekzistuese daneze, i cili për vitin 2026 është 552.000 korona, rreth 69.800 euro në vit.

Kërkesat për leje qëndrimi dhe pune do të shqyrtohen nga SIRI. Qëllimi i qeverisë daneze është t’ua lehtësojë kompanive gjetjen e fuqisë punëtore të nevojshme, duke ruajtur njëkohësisht standardet e pagave dhe kushtet e punës përmes marrëveshjeve kolektive dhe kontrolleve.

Për shqiptarët dhe shtetasit e Maqedonisë së Veriut ky është një zhvillim veçanërisht i rëndësishëm, pasi të dyja vendet janë në listën e 16 shteteve nga të cilat kompanitë daneze do të mund të rekrutojnë punëtorë duke filluar nga viti 2027.

Rezultatet e PISA 2025 nuk janë vetëm një statistikë e radhës për arsimin. Ato hapin një pyetje shumë më të madhe: çfarë po u mësojmë fëmijëve tanë dhe, mbi të gjitha, a po i mësojmë të kuptojnë atë që mësojnë?

Sipas rezultateve zyrtare të OECD-së, vetëm 26% e 15-vjeçarëve në Maqedoninë e Veriut arrijnë nivelin bazë të aftësisë në lexim. Kjo do të thotë se rreth 74% mbeten nën këtë prag. Në matematikë, nivelin bazë e arrijnë vetëm 32% e nxënësve, ndërsa në shkencë 36%. Në të tria fushat, rezultatet janë dukshëm nën mesataren e OECD-së përcjell INA.

Por problemi nuk është thjesht se nxënësit “marrin pikë të ulëta” në një test ndërkombëtar. Problemi është se një pjesë e madhe e tyre kanë vështirësi me atë që quhet shkrim-lexim funksional – të kuptojnë një tekst, të gjejnë informacionin e rëndësishëm, të lidhin të dhënat dhe të nxjerrin një përfundim.

Dhe kjo është pikërisht ajo që e bën rezultatin shqetësues. Një i ri që ka vështirësi të kuptojë një tekst sot, nesër mund të ketë vështirësi të kuptojë një kontratë pune, një udhëzim mjekësor, kushtet e një kredie, një lajm apo edhe një program politik.

PISA, pra, nuk po na tregon vetëm se çfarë dinë nxënësit. Po na tregon sa janë në gjendje ta përdorin atë që dinë në jetën reale.

Reagimet e profesorëve: problemi nuk është vetëm te nxënësit

Rezultatet e PISA-s kanë nxitur reagime të shumta edhe nga profesorë dhe punonjës të arsimit, të cilët e shohin problemin si më të thellë se një rezultat i dobët në një test ndërkombëtar.

Një pjesë e tyre vë në dukje se nxënësit po lexojnë gjithnjë e më pak dhe po mbështeten më shumë te përgjigjet e gatshme në internet, duke humbur gradualisht aftësinë për të lexuar me kuptim, për të analizuar informacionin dhe për të nxjerrë përfundime.

Të tjerë theksojnë se përgjegjësia nuk mund t’u ngarkohet vetëm fëmijëve. Sipas tyre, edhe mënyra e mësimdhënies duhet të ndryshojë. Programet mund të jenë moderne, por nëse zbatohen me metoda të vjetra, rezultatet do të vazhdojnë të jenë të dobëta.

Në reagime vihet në dukje edhe roli i prindërve, mungesa e leximit në familje, përdorimi i tepruar i pajisjeve elektronike dhe dobësimi i interesit për librin.

Një tjetër pikë e rëndësishme e ngritur në këto reagime është se nuk mund të fajësohen vetëm nxënësit. Mësuesit duhet të përshtatin metodat e punës me gjeneratat e reja, ndërsa arsimi duhet të fokusohet më shumë te diskutimi, analiza, mendimi kritik dhe zbatimi praktik i njohurive.

Mesazhi që përsëritet është i qartë: PISA nuk duhet të shërbejë vetëm për të numëruar pikët e nxënësve, por për të kuptuar se ku po dështon sistemi dhe çfarë duhet të ndryshojë.

A po mësojmë për të kaluar testin apo për të kuptuar?

Këtu ndodhet edhe një nga problemet kryesore. Nxënësi nuk duhet vetëm të mësojë përmendësh një përgjigje. Duhet të mësojë pse është ajo përgjigje, si arrihet tek ajo dhe si mund ta përdorë njohurinë në një situatë tjetër.

Rezultatet e vitit 2025 tregojnë se sfida është sistemike. Në Maqedoninë e Veriut, rezultatet në matematikë janë më të ulëta se në vitin 2022, ndërsa në lexim dhe shkencë kanë mbetur afërsisht në të njëjtin nivel. Në të njëjtën kohë, hendeku mes nxënësve me rezultatet më të larta dhe atyre me rezultatet më të dobëta është zgjeruar në të tria fushat.

Kjo do të thotë se problemi nuk zgjidhet vetëm me një ndryshim të teksteve shkollore, me një reformë tjetër të programeve apo me një projekt të ri që do të prezantohet si “transformim i arsimit”.

Duhet të ndryshojë mënyra e mësimdhënies.

Teknologjia nuk mund të zëvendësojë të menduarit

Teknologjia dhe inteligjenca artificiale e bëjnë këtë sfidë edhe më të madhe. Ato mund të jenë mjete të fuqishme për mësim, por nëse përdoren vetëm për të marrë një përgjigje të gatshme, atëherë rrezikojnë ta zëvendësojnë pikërisht procesin që arsimi duhet ta zhvillojë: të menduarit.

PISA 2025 tregon gjithashtu se përdorimi i pajisjeve digjitale në shkolla është bërë pjesë e rëndësishme e realitetit arsimor. Në Maqedoninë e Veriut, 33% e nxënësve kanë raportuar se shokët e klasës shpesh shpërqendrohen nga pajisjet digjitale gjatë orëve të shkencës. Nxënësit që raportojnë këtë shpërqendrim kanë pasur mesatarisht rezultate 22 pikë më të ulëta.

Ndërkohë, 44% e nxënësve thonë se përdorin chatbot-e me inteligjencë artificiale për detyra shkollore të paktën një herë në javë.

Pra, çështja nuk është nëse teknologjia duhet të jetë në shkollë apo jo. Pyetja është si duhet të përdoret ajo që teknologjia të ndihmojë nxënësin të mendojë, e jo të mendojë në vend të tij.

Nuk është vetëm problemi i fëmijëve

Rezultatet e PISA-s duhet të shërbejnë si alarm për të gjithë: për Ministrinë e Arsimit, për mësuesit, për prindërit, por edhe për vetë shoqërinë.

Sepse një sistem arsimor nuk mund të jetë më i mirë se rezultatet që prodhon në jetën reale.

Nëse rreth 74% e 15-vjeçarëve nuk arrijnë nivelin bazë të aftësisë në lexim, atëherë pyetja nuk është më vetëm “pse fëmijët nuk lexojnë?”

Pyetja është: çfarë kemi bërë ne që ata të duan të lexojnë, të dinë të kuptojnë dhe të kenë aftësi të mendojnë në mënyrë të pavarur?

Ndoshta para reformës së radhës na duhet diçka më themelore: të rikthejmë kulturën e leximit, diskutimit, pyetjes, argumentimit dhe mendimit kritik.

Sepse një fëmijë që di të lexojë, por nuk kupton atë që lexon, nuk është thjesht problemi i një testi PISA.

Është alarmi i një shoqërie të tërë./INA/

Çdo vit, më 8 Shtator, Maqedonia shënon festën e saj më të rëndësishme shtetërore – Ditën e Pavarësisë. Por, a e dinë vërtet gjeneratat e reja se çfarë ka ndodhur në këtë datë dhe pse ajo është e skalitur në historinë tonë? Duke gjykuar nga përgjigjet në rrugë – jo edhe aq.

Nëse i pyesni të rinjtë se çfarë festojmë saktësisht në fillim të shtatorit, përgjigjet mund t’ju befasojnë, t’ju bëjnë të qeshni, por ndoshta edhe t’ju shqetësojnë pak. Në një anketë të shkurtër në rrugë, pasqyra e njohurive për historinë e vendit është, për ta thënë butë, komike.

Në pyetjen se çfarë është festa e 8 Shtatorit, të rinjtë japin një gamë të gjerë përgjigjesh – nga hutimi i plotë deri te përgjigjet kreative të sajuara.

Ja disa prej përgjigjeve më interesante para kamerës:

” ”
“Eee… nënat. Dita e Nënave! Dita e Nënave”, – këmbëngul me pasiguri njëri prej të anketuarve.

“Nuk e di. S’kam fare ide. Pyeteni shokun tim”, – përgjigje klasike për t’ia kaluar “topin” dikujt tjetër kur mikrofoni shkakton panik.

“Festë maqedonase. Çfarë ishte? E harrova…”

“Ditë… vëlla, më zë shumë gjumi. Eee, nuk e di”, – sinqeriteti mbi të gjitha, edhe kur bëhet fjalë për historinë.

“Festë, por nuk e di saktësisht.”

Mes vështrimeve të hutuara dhe nxitimit (“Duhet shpejt, nuk mundem”), megjithatë u gjet edhe një shembull pozitiv që e shpëtoi nderin e gjeneratës dhe u përgjigj shkurt:

“Dita e Pavarësisë së Maqedonisë.”

Pse është i rëndësishëm ky 8 Shtator?
Kjo anketë e shkurtër, edhe pse humoristike, ngre një pyetje të rëndësishme: sa po arrin sistemi arsimor, por edhe ne si shoqëri, t’ua përcjellim të rinjve informacionet bazë për historinë dhe shtetin?

Për t’ua kujtuar atyre që mendojnë se festojmë Ditën e Nënave, më 8 shtator 1991, qytetarët e Maqedonisë në një referendum u shprehën masivisht për një shtet sovran dhe të pavarur. Me këtë u hodhën themelet e shtetit të pavarur të Maqedonisë së sotme.

Kjo është një ditë historike në të cilën shënohet shtetësia dhe pavarësia e vendit, e jo thjesht një ditë pushimi për të fjetur deri në mesditë.

Të rinjtë sot jetojnë me ritme të shpejta, në një epokë digjitale ku informacionet kalojnë në ekran brenda pak sekondash. Megjithatë, njohja e festave themelore shtetërore është pjesë e kulturës së përgjithshme.

Deri në festën e ardhshme, ndoshta është koha për një përsëritje të vogël të mësimeve – thjesht që të mos turpërohemi herën tjetër kur një kamerë të na ndalojë në rrugë.

Po ju çfarë mendoni, kujt i takon faji që të rinjtë nuk i dinë festat themelore shtetërore?